1 ثور 1403

Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
Email
Print

نوروز شناسی 2

قسمت دوم

محمودجعفری

بنيانگذار و مبدأ نوروز

دقیقاً مشخص نیست که نوروز توسط چه کسی و در چه زمانی به وجود آمد؛ اما از سابقۀ سه هزار سالۀ آن، بسیاری سخن گفته‌اند. در زیر به برخی از دیدگاه‌ها راجع به منشأ پیدایش نوروز اشاره می‏کنیم:

  1.  كيومرث: به قول شاهنامه و تاريخ طبري، کیومرث نخستین کسی است که نوروز را بنیاد نهاد. برخی نوشته اند: «در برخی از متن‌های کهن ایرانی ازجمله شاهنامۀ فردوسی و تاریخ طبری، جمشید و در برخی دیگر از متن‌ها، کیومرث به‌عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی شده است. پدیدآوری نوروز در شاهنامه، بدین‏گونه روایت شده است که جمشید در حال گذشتن از آذربایجان، دستور داد تا در آن‏جا برای او تختی بگذارند و خودش با تاجی زرین بر روی تخت نشست. با رسیدن نور خورشید به تاج زرین او، جهان نورانی شد و مردم شادمانی کردند و آن روز را روز نو نامیدند.»(ویکی پیدیا)

همچنان از قول شاهنامه می‏خوانیم: «در میان تمام پادشاهانی که به قدرت می‏رسند پادشاهی جمشید از ویژگی‏های خاصی برخوردار بوده است و درست در همین زمان یعنی سلطنت پسر طهمورث، جمشید، نوروز شکل می‏گیرد؛ زیرا اکثر دگرگونی‏های اجتماعی و اقتصادی در زمان او صورت گرفت و به سبب این که جمشید ایرانشهر را به غایت آبادانی رسانید و در روز نوروز دنیا را به تصرف در آورد، پس از آن او بود که مقرر کرد نوروز را جشن بگیرند.»(سایت پندار)

  1. بابليان: برخی براین باورند که نخستین‏بار بابلیان پس از حملۀ کورش دوم (نيانگذار هخامنشيان) به بابل، در سال 538 ق. م نوروز را جشن ملی اعلام کردند.
  2. زرتشت: تعدادی براین عقیده‌اند که نوروز در زمان زرتشت به وجود آمد؛ امّا بعضی از نویسندگان با ردّ این نظر می‏گویند؛ در اويستا از نوروز ياد نشده است.
  3. اشکانیان و ساسانیان: در زمان اشكانيا و ساسانيان دونوع جشن برگزار مي‏گردید: نوروز و مهرگان. نوروز شش روز طول مي‏كشيد (پنج روز نوروز عامه و یک روز نوروز خاصه). به عبارت ديگر ساسانيان دو جشن فصل داشتند كه نوروز را جشن فصل سرد يا زمستان مي‏گفتند ( ابتدا10 ماه بود و بعداَ 5 ماه شد) و مهرگان را جشن فصل گرم مي‏ناميدند (ابتدا 2 ماه بود كه بعداً 7 ماه گرديد).

سال 11 هجري برابر با جلوس يزدگرد (پسرشهريار) شاهنشاه ساساني نوروز در 16 جون در نزديك اوّل تابستان برگزار مي‏گرديد و از آن زمان به بعد در هرچهارسال يك‌روز عقب افتاد تا در سال 392 هـ. ق نوروز به اوّل حمل رسيد و در سال 367 هـ. ق نوروز به 23 حوت باقي ماند تا اين‌كه جلال‌الدين ملكشاه سلجوقي تقويم جلالي را ساخت و نوروز را به اول حمل (موقع تحويل آفتاب به برج حمل ) اعلام داشت.

برخي مي‏گويند نوروز 25 روز بود: 5 روز مربوط شاه و اشراف، 5 روز مختص اموال و دريافت هدايا، 5 روز مربوط خدم، 5 روز مربوط خويشان شاه و 5 روز دیگر مربوط به رعايا.

تاريخچه

نوروز كهن‏ترين آيين ملي درجهان می‏باشد. اگرچند تاریخ مشخصی ندارد اما این‏قدر روشن است که اقلاً پیش از سه هزارسال قبل از میلاد تجلیل می‏شده است. برای ذهن‏نشین شدن مسأله، آن را در چند مرحله دسته‌بندی می‏نماییم:

الف. هخامنشيان: در زمان كورش دوم (538 ق.م) نوروز جشن گرفته مي‏شد و در زمان داريوش يكم نوروز در تخت جمشيد برگزار مي‏گرديد.

ب. اشكانيان و ساسانيان: در زمان ساسانيان دو جشن برگزار مي‏گرديد: نوروز و مهرگان. مدت جشن نوروز شش روز بود كه 5 روزآن جشن عامه ويك روز آن جشن خاصه خوانده مي‏شد. و اين جشن از اول حمل آغاز و شش روز دوام مي‏يافت و در ميان فصول در گردش بود. هرچهارسال كه از اول حمل مي‏گذشت يك روز به عقب مي‏افتاد.

گفته شده است که اردشير بابكان (بنيان‏گذار ساسانيان) در سال 230 میلادی از روم خواستار رسميت يافتن نوروز شد كه از سوي مجلس سنا پذيرفته گرديد.

ج. پس از اسلام: بعد از اسلام در زمان عباسيان هديه نوروزی اجرا مي‏شد و در زمان سامانيان و ال بويه جشن نوروز به گستردگي تجليل مي‏گرديد.

د. صفويان: جشن نوروز در زمان شاه عباس صفوي (1597 م) در نقش جهان اصفهان برگزار مي‏گرديد.

فلسفۀ نوروز

در این که چرا از این روز تجلیل می‏گردد دلایل مختلفی را ذکر کرده‏اند از جمله: بزرگداشت طبيعت، تجلیل از زندگي، تجلیل از ارزش‏هاي انساني، به خاطر تحوّل در جان آدمی، به خاطر نوزايي طبیعت و ارج‏گذاری از زيبايي‏های طبیعت، به دلیل شگوفایی طبيعت و به خاطر شادابي و سرزندگی.

بعضی مناسبت‏های خاصی را دلیل این مسأله آورده‏اند مانند این که گفته‏اند؛ این روز روزتعهد گرفتن خداوند از بندگانش براي پرستش خداوند واحد است.  این روز، روز طلوع خورشيد، روز پيروزي علي در جنگ نهروان و روز بر تخت نشستن حضرت علی(ع) است. همچنان گفته‏اند؛ این روز روز نزول جبرئيل، روزي لنگر انداختن كشتي نوح، روز ايجاد ستاره و زمين و روز خلق گل‏هاي زمين است.

نوروز و اديان

قبلاً یادآور شدیم که نوروز ریشۀ مذهبی ندارد اما به مرور زمان صورت مذهبی یافته است. از این‏رو دیدگاه‏های مختلف و گاه متضادی در این رابطه به وجود آمده است که به برخی از این نظریات اشاره می‏کنیم:

الف. مسيحي: درقرون اوليه به دليل مخالفت كليساي كاتوليك جشن سال نو –به دليل شرك بودن آن- ممنوع شده بود ولي كليسا تاب مقاومت آورده نتوانست و مجبور شد كه مراسم مذهبي را نيز با سال نو همراه گرداند.

ب. اسلام: در این که آیا اسلام مخالف نوروز به عنوان یک جشن مذهبی است نظریات مختلفی ابراز شده است؛ از جمله دو نظر عمده (مخالف و موافق) مطرح گردیده است:

  1. مخالفين: شهيد مرتضي مطهري و امام محمد غزالي با نوروز مخالف‏اند. دليل شان اينست كه در دوران خلفاي راشدين نبوده است و پس از آن به وجود آمده است.
  2. موافقين: عده‏ای معتقدند که جشن نوروز هیچ‏گونه مخالفتی با اسلام ندارد. این گروه سه دلیل می‏آورند:

الف. احاديث: در جلد 59 بهار در بيش از 45 صفحه راجع به نوروز صحبت شده و به نقل از امام صادق به معلي بن خنيس آمده است: كه نوروز روز تعهد گرفتن خداوند از بندگانش است براي پرستش خداوند واحد، روز طلوع خورشيد، روز پيروزي علي درجنگ نهروان، روز نزول جبرئيل، روزي لنگر انداختن كشتي نوح، ايجاد ستاره و زمين، خلق گل‏‎هاي زمين. همچنان مجلسی از قول امام صادق می‏آورد: «در آغاز فروردین آدم آفریده شد و آن روز فرخنده‏ای است، برای خواستن نیازها و برآورده شدن آرزوها و دیدن پادشاهان و فراگرفتن دانش و کابین بستن و زناشویی و مسافرت کردن و دادوستد و در این روز فرخنده بیماران رو به بهبودی می‏گذارند و بارداران به زودی می‏زایند و روزی‏ها فراوان می‏شود.»  (سایت پندار)

ب. سنت: خلفا هداياي نوروزي را به عنوان خراج سال قبول مي‏كردند. خلفاي اموي هداياي نوروزي را معمول داشتند كه در زمان عباسيان رونق گرفت. ونیز نقل شده است که هرمزان والي خوزستان در زمان خليفه دوم از اقلام خوان نوروزي خوانچه‏اي را براي حضرت علي(ع) فرستاد كه مورد قبول واقع شد.

ج. عقل: نوروز روز شادي، عاطفه، همبستگي و روابط اجتماعي است. نوروز روابط اجتماعي را محكم مي‏كند و سطح عاطفه را كه نياز اجتماع است بالا مي‏برد. از این‏رو هیچ‏گونه مخالفتی با شریعت ندارد؛ چه این‏که شریعت نیز رسم‏های پسندیده را ممنوع نساخته است.

ادامه دارد

لینک کوتاه:​ https://farhangpress.af/?p=5113

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آخرین مقالات